Orgel Martinustsjerke

Zoals u waarschijnlijk bekend zal zijn is het orgel In de Martinustsjerke de afgelopen weken onderhanden geweest.

De meest directe aanleiding was dat de conducten (luchtbuizen, van lood gemaakt) naar de pijpen die niet direct op de windladen staan maar bv. in het orgelfront totaal verpulverden waardoor pijpen van het ene op het andere moment kunnen uitvallen. De oorzaak hiervan is corrosie, waarschijnlijk door invloeden van zuren in de lucht. Als je bij wijze van spreken alleen maar naar de conducten wees viel deze uit elkaar en had je een hoopje loodpoeder in de hand. Het Ferwerter orgel is geen uitzondering, in Nederland zijn veel meer gevallen bekend en behandeld, ook van historische orgels van honderden jaren oud. Overigens, in dit orgel zit ook nog veel historisch pijpenmateriaal uit 1705 en 1873.

Een tweede aanleiding was de slijtage aan de kantelpunten van klavieren en mechaniekverbindingen van de toetsen naar de orgelpijpen. Hierdoor was veel ruimte ontstaan in de draaipunten van de klavieren. Dit veroorzaakte veel gerammel en bovendien was de mechaniek niet meer goed af te regelen door afstelstiften met stelmoeren die ook veel last hadden van corrosie en dreigden af te breken. Dit zou tot gevolg hebben dat van een bewuste toets geen enkele daarmee verbonden pijp meer geluid zou geven.

Verder waren meerdere van de 10 grootste pijpen van het register ‘Bazuin 16 voet’ van het pedaal enkele keren deels in elkaar gezakt vanwege een onvoldoende sterke ophanging van de 3 a 4 meter hoge  (en zware) pijpen waarbij ook andere er naast staande pijpen beschadigd werden.

Reparatie van telkens maar weer één optredende storing was niet wenselijk omdat om er bij te kunnen komen steeds weer delen van het orgel moeten worden gedemonteerd.

Orgelmakerij Bakker & Timmenga uit Leeuwarden heeft vanaf 5 januari t/m 5 februari aan het orgel gewerkt en al deze mankementen verholpen.

Hiervoor moesten alle (ongeveer 1100) pijpen boven uit het orgel worden verwijderd. Ook de klavieren en het pedaal met hun koppelmechaniek en de verbindingen werden voor een deel gedemonteerd.

Alle ongeveer 100 conducten van hoofdwerk en pedaal zijn vervangen door nieuwe die gemaakt zijn van lood met een gehalte tin van ongeveer 12 %. Door de tin zijn de conducten harder en beter bestand tegen de corrosie.

De ruimte van de draaipunten in de toetsen is er uit gehaald en waar nodig zijn de afstelstiften en moeren vernieuwd en het hele afstelmechaniek is opnieuw ingeregeld.

De grootste pijpen van de hierboven genoemde Bazuin hebben nieuwe extra haken gekregen waardoor deze een steviger bevestiging hebben en niet meer in elkaar en overzij kunnen zakken.

Verder zijn ongeveer 50 houten pijpen naar de werkplaats in Leeuwarden geweest omdat de lijm van de pijpvoeten losliet en stemstoppen lek waren. Ook dit is verholpen.

De lade achter de pijpen in het front is de hoofdwerklade waarop 978 pijpen staan of zijn aangesloten. De lade tegen de achterwand is de pedaallade waar 162 pijpen bij horen waarvan 135 op de lade en 27 er achter en er naast (de houten pijpen).

Foto’s : Jan van der wal

Toelichting: Wytze de Ruiter

Menu